Agressie en geweld tegen personeel

Scholen voor basisonderwijs zijn relatief veilig, vergeleken met andere schooltypen. Toch heeft 12% van de medewerkers in het primair onderwijs te maken gehad met lichamelijk geweld en wordt het speciaal basisonderwijs als relatief onveilig ervaren. Agressief gedrag van ouders en leerlingen komt op het bordje van de medewerkers terecht. Naast het persoonlijke leed, kunnen slachtoffers psychische en psychosomatische gezondheidsklachten krijgen met mogelijk langdurige uitval als gevolg.

Agressie en geweld is het ongevraagd of ongewenst overschrijden van de grens tussen ja en nee. Iemand zegt ‘stop’ of ‘nee’ of laat merken dat iemand te ver gaat, maar degene stopt niet of doet geen stap terug. Agressie heeft een verbaal karakter en geweld een fysiek karakter.

Het gaat in deze oplossing om het voorkomen van agressie en geweld tegen medewerkers. 

Oplossing

nla

Algemeen

  • Voer een PSA-beleid.
    Agressie en geweld wordt samen met pesten, discriminatie en seksuele intimidatie en werkdruk gerekend tot de zogenaamde psychosociale arbeidsbelasting (PSA). De Arbowet schrijft voor dat de werkgever een PSA-beleid moet voeren om o.a. agressie en geweld te voorkomen of te beperken. Dit is verder uitgewerkt in de cao voor het primair onderwijs (PO). In de cao PO staat dat elke school een veiligheidsplan moet hebben.
  • Zorg voor een schoolveiligheidsplan.
    De werkgever moet maatregelen nemen tegen agressie en geweld. Maak deze maatregelen onderdeel van een breder schoolveiligheidsplan, waarin ook de aanpak van andere ongewenste omgangsvormen opgenomen worden.
  • Voer een RI&E uit en stel  een plan van aanpak op.
    Via de risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E), met behulp van de Arbomeester, moet beoordeeld worden óf en in welke mate agressie en geweld (en andere veiligheidsrisico’s) zich voordoen in de school. Vervolgens moeten problemen aangepakt worden door concrete maatregelen in een plan van aanpak.
  • Communiceer naar de medewerkers dat agressie en geweld niet geaccepteerd wordt, en welke maatregelen er zijn of worden genomen.
  • Volg de acht normen zoals opgesteld in het programma Veilige publieke taak 2007-2011.
  1. De school moet de gangbare normen vaststellen, die zonodig uitleggen en actief uitdragen bij medewerkers, leerlingen en ouders.
  2. Meld incidenten direct. Alleen dan is een adequate reactie mogelijk en kan er beleid worden gemaakt om het in het vervolg te voorkomen. Een klimaat waarin melden normaal is past bij een professionele cultuur.
  3. Registreer, analyseer en evalueer incidenten op school. Hierdoor is het mogelijk van elkaar te leren en er vervolgens beleid op te baseren. Houd u bij het registreren wel aan de eisen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
  4. Doe aangifte van ernstige incidenten. Dit bevordert het veiligheidsgevoel van medewerkers en leerlingen. Maak daarbij structurele afspraken met politie en justitie over de afwikkeling.
  5. Probeer schade van incidenten te verhalen op de dader en/of zijn of haar opvoeders. Uit pedagogische overwegingen kan het zinvol zijn dat de dader moet werken aan het vergoeden van financiële en geestelijke schade en aan het herstel van de relatie.
  6. Wees duidelijk in de reactie naar de dader van een incident. Normen moeten steeds opnieuw worden genoemd en uitgelegd. Het management heeft hierbij een voorbeeldrol.
  7. Zorg voor opleiding en training van medewerkers. Incidenten kunnen vaak worden voorkomen of beheerst door een professionele reactie: het tijdig signaleren van wat er aan de hand is, het investeren in de relatie en het geven van de juiste reactie op een incident. Trainingen helpen de mentale weerbaarheid te vergroten, medewerkers te ondersteunen, het gevoel van veiligheid te vergroten en de kwetsbaarheid te verminderen.
    Een training is goed, maar laat agressie en geweld niet het probleem zijn van een individuele medewerker; het is een probleem van de hele schoolorganisatie.
  8. Zorg voor goede nazorg. Neem daarom in protocollen op hoe nazorg is geregeld. Bijvoorbeeld door gesprekken met schoolleiding, psychosociale nazorg, een extern begeleidingstraject en/of supervisie.

Aanbevelingen

  • Stel duidelijke regels. 
    Het is belangrijk dat de medewerkers zich opstellen als één team en als één team duidelijke regels en grenzen stellen aan grensoverschrijdend gedrag. 
  • Maak deze regels bij ouders, leerlingen en medewerkers bekend en neem ze op in de schoolgids en zet ze op de website van de school.
  • Zorg dat veiligheid een vast element is van teamoverleg, coaching en intervisie.
  • Zorg voor een goed contact met de ouders. zodat er wederzijds vertrouwen is tussen school, medewerkers en de ouders. Een slechtnieuws-gesprek mag nooit het eerste echte gesprek zijn.
  • Bereid inhoudelijk en organisatorisch een slechtnieuws-gesprek goed voor.
    Plan voldoende tijd in voor het gesprek. Het is ook mogelijk een collega of iemand van de directie het gesprek te laten bijwonen. Bespreek dit van te voren met de ouders bij het maken van de afspraak.
  • Laat nooit iemand alleen in het schoolgebouw werken.
  • Betrek leerlingen bij preventie van agressie en geweld.
  • Begin zo jong mogelijk leerlingen te trainen in sociale vaardigheden en conflicthantering.
  • Zet gedrags- en omgangsregels kort op een rij, gebruik hierbij beelden. Hang deze regels duidelijk zichtbaar op in elk lokaal en ook op de gangen. Dit schept duidelijkheid en iedereen wordt steeds gemakkelijk herinnerd aan de afspraken. In het speciaal onderwijs, maar ook daarbuiten, kan dit goed werken. 
  • Betrek leerlingen op verschillende manieren actief bij preventie van agressie en geweld, zodat zij zich ook betrokken voelen. Bijvoorbeeld door:
    • Leerlingen als conflictbemiddelaars (peer mediation: bemiddelen bij elkaars conflicten): leerlingen zijn getraind om samen met de twee partijen tot een duurzame win-win oplossing te komen.
    • Leerlingen als contactpersonen bij pesten en ruzie (peer counseling: raadgeven aan elkaar): een luisterend oor bieden en helpen zoeken naar oplossingen.
    • Leerlingen die elkaar ondersteunen (peer mentoring: mentor zijn van elkaar) bij kennismaken, bij het omgaan met spanningen en conflicten (zoals ondersteund wordt door o.a. Sardes).
    • Gezamenlijk een pestprotocol op te stellen. Hiervoor kunt u gebruik maken van de informatie op de website pestweb.nl.
    • Leerlingen te trainen in sociale vaardigheden en conflicthantering; begin daar zo vroeg (jong) mogelijk mee.
    •  

Graag ontvangen we uw feedback over onze artikelen.
Laat uw mening hier achter.

thumbs up
thumbs down

Wet en regelgeving

Arbowet

  • Definitie psychosociale belasting, Artikel 1, lid 3, sub e.
  • De werkgever moet zorgen voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers betreffende alle met de arbeid verbonden aspecten. De werkgever moet een beleid voeren dat is gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden: Artikel 3.
  • Melding en registratie van arbeidsongevallen en beroepsziekten, Artikel 9, lid 1.

Arbobesluit

  • Maatregelen ter voorkoming of beperking van psychosociale arbeidsbelasting, Artikel 2.15.
  • Een school is wettelijk verplicht om arbeidsongevallen die leiden tot de dood, een blijvend letsel of een ziekenhuisopname te melden aan de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). Het gaat dan om ongevallen met onderwijspersoneel. Het niet melden van een dergelijk arbeidsongeval kan een boete van duizenden euro’s betekenen.

Cao PO
Veiligheid en het voorkomen van seksuele intimidatie, racisme, agressie en geweld: cao PO Artikel 11.5

Meer info

Definitie van agressie en geweld

De overheidscampagne Programma Veilige Publieke Taak 2007-2011, gestart in 2007, heeft als motto ‘Handen af van onze helpers’ en heeft tot doel agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak, dus ook medewerkers in het onderwijs, tegen te gaan.

Het Actieprogramma Aanpak Agressie en geweld tegen onderwijspersoneel is een nadere uitwerking van dit programma gericht op medewerkers in het onderwijs. In deze programma’s wordt de volgende definitie van agressie en geweld gebruikt:

‘Het welbewust verbaal uiten, gebruiken van fysieke kracht of macht, dan wel het dreigen daarmee, gericht tegen een werknemer, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met het verrichten van de publieke taak, hetgeen resulteert of waarschijnlijk zal resulteren in een gevoel van bedreiging, materiële schade, letsel, de dood of psychische schade.’ Wat de één wellicht een onschuldig grapje vindt, kan een ander als kwetsend ervaren.

Vormen van agressie en geweld tegen medewerkers kunnen zijn:

  • (verbale) agressie: uitschelden, pesten, treiteren, haatmail (cyberpesten), bedreigingen, intimideren, thuis hinderlijk opgebeld worden
  • (fysiek) geweld: duwen, trekken, slaan of schoppen, vernieling of beschadiging van eigendommen, diefstal van eigendommen, afpersing of chantage, bedreiging met (nep)wapen

Nederlandse Arbeidsinspectie (voorheen Inspectie SWZ)
De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert de aanpak van agressie en geweld op verschillende onderdelen. Welke onderdelen dit zijn leest u in de Basisinspectiemodule (BIM) Agressie en geweld

Centrum School en Veiligheid (CSV)
Op de site van CSV zijn handzame informatiebladen te downloaden met praktische informatie over allerlei aspecten van schoolveiligheid, zoals agressie en geweld, het schoolveiligheidsplan en incidentenregistratie.

Sociaal veilige school
In opdracht van het ministerie van Onderwijs Cultuur Wetenschap ondersteunt de stichting School en Veiligheid scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Lees hier meer: Sociaal veilige school.

Veilige publieke taak: Sjabloon Arbocatalogus Agressie en Geweld
Met een goed veiligheidsbeleid kunnen werkgevers met een publieke taak agressie en geweld tegen hun medewerkers verminderen. Het programma Veilige Publieke Taak Onderwijs 2007-2011 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft hiervoor het Sjabloon Arbocatalogus Agressie en Geweld ontwikkeld. Hierin staat een checklist voor werkgevers voor de aanpak van agressie en geweld. Alle stappen zijn voorzien van een toelichting.
 
De Vreedzame School
De Vreedzame School is een programma dat streeft naar een verandering in de cultuur. Een Vreedzame School is een gemeenschap, waarin iedereen (leerlingen, ouders, medewerkers) zich betrokken en verantwoordelijk voelt, en op een positieve manier met elkaar omgaat. Het is een school waar leerlingen een stem hebben, waar leerlingen invloed kunnen uitoefenen op en verantwoordelijk zijn voor het klimaat in de klas en school, op hun eigen leeromgeving en hun eigen ontwikkeling.

Informatie over agressie en geweld op het Arboportaal
Agressie en geweld veroorzaken een negatieve en onveilige werksfeer in een organisatie. Het kan er ook toe leiden dat werknemers zich ziek melden. Zowel voor werkgever als werknemers is het belangrijk dat er maatregelen worden genomen tegen agressie en geweld. Meer informatie vindt u op het Arboportaal.

Onderzoek
Het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap heeft in 2004 een landelijk onderzoek laten uitvoeren naar agressie en geweld in het onderwijs. Het gaat in dit onderzoek om problemen tussen leerlingen onderling en tegen onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel gerichte agressie en geweld. Drs. R. van Wonderen: Agressie en geweld in het onderwijs.

De wegwijzer ongewenst gedrag op het werk
Met de wegwijzer ongewenst gedrag op het werk pak je pesten, discriminatie en seksuele intimidatie op het werk aan.

Modelklachtenregeling
Voor een model van een klachtenregeling klikt u hier