Sociale veiligheid

De school speelt een belangrijke rol bij het realiseren van sociale veiligheid. Medewerkers hebben hierin hun verantwoordelijkheid en de school heeft een opvoedkundige rol ten aanzien van leerlingen.

Agressie en geweld, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie hebben een negatieve impact op de school. Ze veroorzaken een negatieve en onveilige werksfeer. Voor de medewerkers kunnen de individuele gevolgen zeer groot zijn. Grensoverschrijdend gedrag leidt vaak tot stressklachten bij het slachtoffer. Met andere woorden: de psychosociale arbeidsbelasting wordt voor de medewerker in kwestie erg hoog en dit kan langdurige uitval tot gevolg hebben, om nog maar niet te spreken over het persoonlijke leed dat iemand wordt aangedaan.

Medewerkers moeten zich veilig kunnen voelen binnen het eigen team en zich gesteund voelen door de directie. Voor een veilige schoolomgeving is een open cultuur, waarin problemen besproken kunnen worden, erg belangrijk. De bescherming van de (sociale) veiligheid van medewerkers in een school is geregeld in de Arbeidsomstandighedenwetgeving. De risico’s van agressie, geweld, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie t.o.v. de medewerkers wordt hier psychosociale arbeidsbelasting (PSA) genoemd.

Deze oplossing biedt de werkgever een handreiking bij het ontwikkelen van een sociaal schoolveiligheidsbeleid en een daarbij passend schoolveiligheidsplan. In deze oplossing wordt informatie verstrekt over de sociale veiligheid van medewerkers en leerlingen.

Oplossing

nla

Algemeen

  • Voer een PSA-beleid.
    Discriminatie wordt samen met agressie en geweld, pesten, en seksuele intimidatie en werkdruk gerekend tot de zogenaamde psychosociale arbeidsbelasting (PSA). De Arbowet schrijft voor dat de werkgever een PSA-beleid moet voeren om o.a. discriminatie te voorkomen of te beperken: het ontwikkelen van een sociaal schoolveiligheidsbeleid. Dit is verder uitgewerkt in de cao voor het primair onderwijs (PO). In de cao PO staat dat elke school een bijpassend sociaal veiligheidsplan moet hebben (een schoolveiligheidsplan).
  • Zorg voor een schoolveiligheidsplan.
    De werkgever moet maatregelen nemen om de fysieke en sociale veiligheid te bevorderen en te borgen, én om seksuele intimidatie, racisme, agressie en geweld te voorkomen. Maak deze maatregelen onderdeel van een breder schoolveiligheidsplan, waarin de aanpak van ongewenste omgangsvormen opgenomen worden. Betrek medewerkers, leerlingen ouders bij het opstellen of het wijzigen van het schoolveiligheidsplan. Onder de tab Meer info ziet u wat er allemaal in een schoolveiligheidsplan moet staan.
  • Voer een RI&E uit en stel  een plan van aanpak op.
    Via de risico-inventarisatie en –evaluatie (de Arbomeester) moet beoordeeld worden óf en in welke mate veiligheidsrisico’s zich voordoen in de school. Vervolgens moeten problemen aangepakt worden door concrete maatregelen in een plan van aanpak.
  • Communiceer naar de medewerkers over het sociale veiligheidsbeleid en het schoolveiligheidsplan.
  • Registreer incidenten die voorkomen met betrekking tot agressie, geweld, pesten, discriminatie en seksuele en intimidatie in de school.
  • Zorg voor het inzetten van maatregelen wanneer zich incidenten voorgedaan hebben, zowel corrigerende als preventieve maatregelen.
  • De Medezeggenschapraad heeft de verplichting om te waken over de sociale veiligheid binnen de school.
  • De handreiking Voorkomen en beperken van agressie en geweld van het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak (EVPT) beveelt acht maatregelen aan die de basis vormen voor een effectief veiligheidsbeleid (kijk op pagina 22).
  1. De school moet de gangbare normen vaststellen, die zo nodig uitleggen en actief uitdragen bij medewerkers, leerlingen en ouders.
  2. Meld incidenten direct. Alleen dan is een adequate reactie mogelijk en kan er beleid worden gemaakt om het in het vervolg te voorkomen. Een klimaat waarin melden normaal is past bij een professionele cultuur.
  3. Registreer, analyseer en evalueer incidenten op school. Hierdoor is het mogelijk van elkaar te leren en er vervolgens beleid op te baseren. Houd u bij het registreren wel aan de eisen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
  4. Doe aangifte van ernstige incidenten. Dit bevordert het veiligheidsgevoel van medewerkers en leerlingen. Maak daarbij structurele afspraken met politie en justitie over de afwikkeling.
  5. Probeer schade van incidenten te verhalen op de dader en/of zijn of haar opvoeders. Uit pedagogische overwegingen kan het zinvol zijn dat de dader moet werken aan het vergoeden van financiële en geestelijke schade en aan het herstel van de relatie.
  6. Wees duidelijk in de reactie naar de dader van een incident. Normen moeten steeds opnieuw worden genoemd en uitgelegd. Het management heeft hierbij een voorbeeldrol.
  7. Zorg voor opleiding en training van medewerkers. Incidenten kunnen vaak worden voorkomen of beheerst door een professionele reactie: het tijdig signaleren van wat er aan de hand is, het investeren in de relatie en het geven van de juiste reactie op een incident.
  8. Zorg voor goede nazorg. Neem daarom in protocollen op hoe nazorg is geregeld. Bijvoorbeeld door gesprekken met schoolleiding, psychosociale nazorg, een extern begeleidingstraject en/of supervisie.

Aanbevelingen

  • Formuleer gedragsregels: welk gedrag wordt van wie verwacht?
  • Stel gedragsregels samen met de (Gemeenschappelijke) Medezeggenschapsraad op en spreek elkaar aan op gemaakte afspraken.
  • Maak gedragsregels bekend en neem ze op in de schoolgids en op de website.
  • Zorg voor een school opvangteam dat kan optreden richting alle betrokkenen (medewerkers, leerlingen, ouders en anderen) ná een ernstig delict.
  • Nog vóórdat zich incidenten voordoen: zoek ook contact met o.a. de gemeentelijke overheid en de politie.
  • Wijs een vertrouwenspersoon aan of stel een vertrouwenscommissie in.
  • Registreer klachten en onderzoek ze zorgvuldig. Maak een procedure met betrekking tot voorvallen van grensoverschrijdend gedrag. Onderdelen van zo’n procedure zijn onder andere:
    • Waar kan iemand voorvallen of klachten melden (vertrouwenspersoon of vertrouwenscommissie)?
    • Beschrijving van het proces nadat de klacht is ingediend
    • Hoe om te gaan met klager en beklaagde?
    • Sanctiemogelijkheden
  • Praat met de dader en anderen.
  • Bij ongelijke behandeling: u kunt naar het College voor de Rechten van de Mens (dat was: de Commissie Gelijke behandeling) stappen of de hulp inroepen van het landelijk Expertisecentrum.
  • Maak bekend dat de school over deze klachtenregeling beschikt.

Graag ontvangen we uw feedback over onze artikelen.
Laat uw mening hier achter.

thumbs up
thumbs down

Wet en regelgeving

Arbowet

  • Definitie psychosociale belasting: het gaat dan om werkdruk, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie en agressie en geweld, Artikel 1, lid 3, sub e
  • De werkgever moet zorgen voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers betreffende alle met de arbeid verbonden aspecten. De werkgever moet een beleid voeren dat is gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden, inclusief het voorkomen en beperken van psychosociale arbeidsbelasting, Artikel 3.

Arbobesluit

  • Maatregelen ter voorkoming of beperking van psychosociale arbeidsbelasting. Dat gebeurt via het plan van aanpak en via voorlichting en onderricht over psychosociale arbeidsbelasting, Artikel 2.15.


Cao PO

  • Bevorderen fysieke en sociale veiligheid en het voorkómen van seksuele intimidatie, racisme, agressie en geweld, Artikel 11.5.
  • Het hebben van een plan van aanpak op iedere school, gebaseerd op de risico-inventarisatie en –evaluatie, Artikel 11.7.

Meer info

Zelfinspectie Arbo op Orde
Met de Zelfinspectie Arbo op Orde van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid checkt u eenvoudig of u uw medewerkers een veilige en gezonde werkomgeving biedt.

Nederlandse Arbeidsinspectie (voorheen Inspectie SZW)
De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert de aanpak van agressie en geweld op 11 belangrijke onderdelen. Welke onderdelen dit zijn leest u hier.

School en Veiligheid
Op de website schoolenveiligheid.nl zijn handzame informatiebladen te downloaden met praktische informatie over allerlei aspecten van schoolveiligheid, zoals agressie en geweld, het schoolveiligheidsplan en incidentenregistratie.

Wegwijzer website voor hulp bij sociale onveiligheid op school

Leerlingen, ouders/verzorgers en onderwijsprofessionals die zich niet veilig voelen op school kunnen sinds 1 juni 2023 terecht op jouwveiligeschool.nl. Deze website helpt mensen de juiste plek te vinden wanneer zij in aanraking komen met onder meer discriminatie, fysiek of verbaal geweld, pesten, (seksueel) grensoverschrijdend gedrag of verstoorde werkrelaties.

Digitaal model veiligheidsplan
De VO-Raad en PO-Raad hebben in samenwerking met Stichting School & Veiligheid een model ontwikkeld: het Digitaal Veiligheidsplan. Dit online instrument helpt scholen om tot een goed eigen schoolveiligheidsplan te komen, waarmee een sociaal veilige omgeving voor leerlingen en personeel kan worden gewaarborgd.

Veilige publieke taak: Sjabloon arbocatalogus agressie en geweld
Met een goed veiligheidsbeleid kunnen werkgevers met een publieke taak agressie en geweld tegen hun medewerkers verminderen. Het programma Veilige publieke taak van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft hiervoor het Sjabloon Arbocatalogus Agressie en Geweld ontwikkeld. In dit sjabloon is een checklist voor werkgevers opgenomen voor de aanpak van agressie en geweld. Alle stappen zijn voorzien van een toelichting.

De Vreedzame School
De Vreedzame School is een programma dat streeft naar een verandering in de cultuur. Een Vreedzame School is een gemeenschap, waarin iedereen (leerlingen, ouders, medewerkers) zich betrokken en verantwoordelijk voelt, en op een positieve manier met elkaar omgaat. Het is een school waar leerlingen een stem hebben, waar leerlingen invloed kunnen uitoefenen op en verantwoordelijk zijn voor het klimaat in de klas en school, op hun eigen leeromgeving en hun eigen ontwikkeling.

Wegwijzer ongewenst gedrag op het werk
Ongewenst gedrag kan in elke professionele werkomgeving voorkomen. Met de wegwijzer ongewenst gedrag op het werk pak je pesten, discriminatie en seksuele intimidatie op het werk aan. 

Model klachtenregeling
Voor een model van een klachtenregeling klikt u hier

Kwaliteitsteams Veiligheid
Het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) heeft op zijn site een gratis checklist voor een veilige school.

Gedragsregels
Informatie en voorbeeldmateriaal over (het opstellen van) gedragsregels in de school.

Praktijkvoorbeelden