Van NEA inzichten naar effectief arbobeleid in het primair onderwijs

De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2025 geeft een helder en actueel beeld van hoe het ervoor staat met de arbeidsomstandigheden in Nederland. Voor het primair onderwijs zijn die inzichten extra waardevol ze maken duidelijk waar de grootste knelpunten zitten én waar je met gericht beleid echt verschil kunt maken. In dit artikel vertalen we de de belangrijkste NEA-bevindingen naar praktische handvatten voor de RI&E (Risico Inventarisatie en  Evaluatie) en het arbobeleid in het primair onderwijs.

Werkdruk en mentale belasting blijven een groot knelpunt
Een van de meest opvallende uitkomsten van de NEA 2025 is dat werkdruk en mentale belasting nog steeds hoog zijn. Veel werknemers hebben te maken met hoge taakeisen en weinig ruimte om hun werk zelf in te richten. Tegelijkertijd nemen burn-outklachten toe. In het onderwijs liggen deze cijfers zelfs nog hoger dan gemiddeld, onder andere door de combinatie van lesgeven, administratieve taken en intensief contact met ouders en leerlingen.

Voor het arbobeleid betekent dit dat werkdruk geen bijzaak meer kan zijn. Het hoort juist bovenaan de agenda te staan en duidelijk terug te komen in de RI&E. Denk bijvoorbeeld aan maatregelen zoals het verminderen van administratieve lasten of het inzetten van ondersteunend personeel. Daarnaast is het belangrijk om werkdruk regelmatig te meten, bijvoorbeeld via de Quickscan van Arbomeester, zodat je op tijd bij kunt sturen.

Psychosociale arbeidsbelasting centraal stellen
De NEA laat zien dat psychosociale arbeidsbelasting (PSA) – zoals werkdruk, stress en emotionele belasting – een grote invloed heeft op gezondheid en inzetbaarheid. In het primair onderwijs speelt daarnaast de emotionele kant van het werk een extra rol, bijvoorbeeld in de omgang met leerlingen en ouders. 

Dat vraagt om een samenhangende aanpak van PSA. Dus niet losse maatregelen hier en daar, maar één duidelijke lijn binnen de RI&E en het plan van aanpak. Concreet houdt dit in:
•    structurele monitoring van werkdruk en stress
•    scholing van leidinggevenden in het herkennen van overbelasting
•    het creëren van ruimte voor herstel en balans

Door PSA centraal te stellen, verschuift het arbobeleid van reactief naar preventief.

Sociale veiligheid: blijft aandacht nodig hebben
Ongewenst gedrag blijft volgens de NEA een significant probleem: ongeveer 17% van de werknemers heeft hiermee te maken. In het onderwijs speelt dit vaak in de vorm van agressie of intimidatie vanuit leerlingen of ouders.

Voor de RI&E betekent dit dat sociale veiligheid niet alleen formeel goed geregeld moet zijn, maar ook echt moet werken in de praktijk. Basisvoorzieningen zoals een gedragscode, vertrouwenspersoon en klachtenregeling zijn een goede basis, maar meestal niet genoeg. Aanvullend zijn een duidelijk agressieprotocol en gerichte trainingen belangrijk.

Wat vaak het verschil maakt, is hoe zichtbaar en toegankelijk alles is. Medewerkers moeten weten waar ze terecht kunnen en zich veilig voelen om iets te melden. Pas dan ontstaat er echt een veilige cultuur.

Werk organiseren mét ruimte voor medewerkers
De NEA laat ook zien hoe belangrijk de manier van organiseren is voor gezondheid. Vooral de combinatie van hoge werkdruk en weinig autonomie levert risico’s op. In het primair onderwijs ervaren veel medewerkers dat ze weinig invloed hebben op hun planning of taken.
Dat vraagt om een andere manier van organiseren. Bijvoorbeeld door:

• leerkrachten meer professionele ruimte te geven
• medewerkers te betrekken bij keuzes in de organisatie
• in te zetten op coachend leiderschap

Meer regelruimte helpt om de impact van werkdruk te beperken.

Van verzuim naar preventie
Verzuim staat volgens de NEA nooit op zichzelf, maar hangt sterk samen met hoe het werk is ingericht. Toch ligt de focus vaak nog op begeleiding ná uitval. De cijfers laten zien dat het veel effectiever is om problemen eerder aan te pakken.
Een modern arbobeleid in het primair onderwijs richt zich daarom op preventie, bijvoorbeeld met:

• periodiek gezondheidskundig onderzoek (PAGO/PMO)
• leidinggevenden die vroeg signalen oppikken
• een arbodienst die actief meedenkt over preventie

Door er op tijd bij te zijn, kun je veel uitval voorkomen.

Fysieke en emotionele belasting
Fysieke belasting lijkt in het onderwijs misschien minder groot dan in bijvoorbeeld de bouw, maar speelt wel degelijk een rol. Denk aan veel staan, intensief stemgebruik en weinig herstelmomenten. Daarbovenop komt de vaak hoge emotionele belasting.
Het is belangrijk om dit ook expliciet mee te nemen in de RI&E. Praktische maatregelen zijn bijvoorbeeld:

• een ergonomisch ingerichte werkplek
• voldoende pauzes en rustmomenten
• training in stemgebruik en klassenmanagement

Alles hangt met elkaar samen
De NEA 2025 laat vooral zien dat problemen op het werk zelden los van elkaar staan. Werkdruk, autonomie, sociale veiligheid en gezondheid beïnvloeden elkaar continu. Daarom werkt alleen een samenhangende aanpak.
Voor het primair onderwijs betekent dit dat arbobeleid niet op zichzelf kan staan, maar onderdeel moet zijn van het bredere personeels- en organisatiebeleid. Organisaties die hier werk van maken:

• koppelen werkdruk aan HR-beleid
• verbinden inzetbaarheid met ontwikkeling
• sturen actief op een gezonde werkorganisatie

Conclusie
De NEA 2025 maakt duidelijk waar de grootste uitdagingen liggen in het primair onderwijs: werkdruk, mentale belasting en sociale veiligheid. Tegelijk geeft het onderzoek genoeg aanknopingspunten om hiermee aan de slag te gaan. Een toekomstbestendig arbobeleid en RI&E kenmerken zich door:

• focus op psychosociale belasting
• aandacht voor preventie in plaats van alleen reageren
• en oog voor hoe het werk is georganiseerd

Kortom: wie de inzichten uit de NEA vertaalt naar beleid, legt de basis voor een gezondere, veiligere en duurzamere werkomgeving in het primair onderwijs.

Informatie en ondersteuning bij arbobeleid en/of RI&E in het primair onderwijs
Arbobeleid in het Onderwijs 
Arbomeester Het is hét branche erkende en praktische RI&E instrument voor het primair onderwijs.
Arbo en RI&E 

Downloads
Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025 - Resultaten in vogelvlucht
Factsheet Nationale Enquete Arbeidsomstandigheden 2025